Steeds vaker luiden de alarmbellen over de grote terugval van het aantal vergunningsaanvragen voor nieuwbouw. 2025 lijkt een rampzalig jaar te worden voor de bouwsector volgens Embuild. Tegelijk wordt steeds vaker gewaarschuwd voor een groot en structureel tekort aan woningen. “Maar bevoegd minister Brouns veegt de noodkreet onder de mat door te stellen dat er een licht herstel is in het tweede kwartaal 2025 en het dus te vroeg is om conclusies te trekken. De sector gaat er echter sinds 2022 al niet meer op vooruit. De helft van de bedrijven heeft een orderboekje dat minder dan normaal gevuld is. Er is dus weldegelijk sprake van een crisis. Een groot herstel dringt zich op als we betaalbare woningen willen blijven aanbieden”, aldus Vlaams volksvertegenwoordiger die de minister hierover in het parlement interpelleerde.

Het aantal vergunningsaanvragen voor nieuwbouw is in het eerste kwartaal van 2025 teruggevallen tot 6730 eenheden. Dat is een derde lager dan in dezelfde periode vorig jaar en zelfs slechts de helft van het niveau in het piekjaar 2019. Dat is geen conjuncturele dip meer, dat is een structureel probleem dat rechtstreeks op de wooncrisis inbeukt. Ook voor renovatie – 8722 aanvragen – en voor sloop/heropbouw – 3852 aanvragen – is de dalende lijn duidelijk zichtbaar, en dit zelfs nog voor de aankondiging rond de wijzigingen in de renovatiepremie. Recent kwam ook de Bouwunie nog met het nieuws dat er op amper vier jaar tijd 7.000 arbeiders minder zijn in de bouwsector. Daarnaast kent de sector ook een hoog aantal faillissementen en zijn er minder starters in de bouw. Het windhaanbeleid van de Vlaamse regering doet hier nog een schepje bovenop, zo luidt het bij de Bouwunie.

Tegelijk wordt de nood aan extra nieuwe wooneenheden en renovatieprojecten alsmaar groter. Tegen 2035 zouden er 450.000 wooneenheden moeten bijkomen gezien de groei van de bevolking. Vandaag wonen ruim 93.000 gezinnen in slechte woningen. Als het huidige trage vergunningsritme blijft aanhouden, dreigt er meer dan ooit een structureel tekort aan wooneenheden. Tegelijk haalt dat ook de betaalbaarheid van wonen verder onderuit. Want als het aanbod laag blijft en de vraag stijgt, gaan de prijzen door het dak. Dat de regering nu de verbouwpremie heeft geschrapt voor de hoogste inkomensgroepen zal ook niet helpen.

Er zijn externe factoren die een rol spelen zoals rente en bouwkosten, maar er wordt vooral ook te weinig en te traag vergund. In Vlaanderen krijg je nog amper twee bouwstenen op elkaar gelegd door de complexiteit en traagheid van het hele vergunningensysteem. In maart 2025 kondigde bevoegd minister Brouns een versnellingstraject aan, gekoppeld aan de modernisering van de vergunningsprocedures met nadruk op rechtszekerheid en voorspelbaarheid voor bouwers en ontwikkelaars. We zijn inmiddels zes maanden verder en nog steeds is het wachten op concrete acties, op quick wins. Bij elke vraag wordt verwezen naar werkgroepen, de gemengde commissie vergunningen en de taskforce wonen-ruimte.

Nochtans deed de sector zelf al heel wat voorstellen voor snellere procedures waaronder een bindend vooroverleg, een drastische vereenvoudiging van de inhoud van aanvragen en striktere beroepsprocedures. Maar op dat vlak horen we van de regering weinig concrete engagementen. Integendeel, de versnellingstrajecten en quick wins blijven te vaag en te veraf, terwijl we meer rechtszekerheid nodig hebben. Ook de uitvoering van het modulair vergunningendecreet laat op zich wachten. Alle hoop is dus gesteld op de gemengde commissie vergunningen die volgende week in het parlement hun rapport presenteren en de tasforce wonen-ruimte die begin 2026 met voorstellen zal komen. De verwachtingen zijn hoog. Er is geen tijd te verliezen en er moet snel geschakeld worden met concrete acties op het terrein. Maar die sense of urgency moet wel leven bij iedereen.

De ruimte in Vlaanderen is schaars. Daarom moeten we volgens Lydia Peeters snel werk maken van ruimtelijk rendement: meer doen met dezelfde ruimte door hoger en dieper te bouwen waar wenselijk. De contouren daarvan staan in de conceptnota van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, waarvan de eerste teksten al dateren van 2010. Maar tegelijk moeten we ook de regeldruk en sectorale wetgeving, zoals onder meer de milieuwetgeving, het natuurdecreet, de waterrichtlijn en de gestolpte woonreservegebieden, bekijken. Want hierdoor worden heel wat harde bestemmingen die voorzien zijn voor wonen en bedrijfsruimte de facto onbebouwbaar. Ook bij verplichte vooronderzoeken, zoals bijvoorbeeld het archeologisch onderzoek, liggen er nog heel wat winsten om het vergunningenbeleid te versnellen. 

De oproep van Peeters is duidelijk: “We kunnen ons geen verloren bouwjaren meer permitteren. Alle knipperlichten staan duidelijk op rood, zonder enig teken van herstel. Als overheid moeten we garanderen dat de noodzakelijke 450.000 bijkomende wooneenheden tegen 2035 effectief mogelijk zijn. Dat betekent stoppen met bijkomend harde bestemmingen te schrappen of onbebouwbaar te maken en sneller, eenvoudiger én voorspelbaarder vergunnen. Alleen zo kunnen we de wooncrisis keren.”

Het volledige verslag van de vraag om uitleg kan je raadplegen via: Commissie voor Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening dinsdag 30 september 2025, 13 uur | Vlaams Parlement