Vergunningen voor sociale woonprojecten dreigen juridisch onderuit te gaan. Volgens een recent arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen mag een gemeente zo’n project niet zelf vergunnen als ze aandeelhouder is van de woonmaatschappij. Zelfs een klein aandeel kan volstaan. Verleende vergunningen kunnen daardoor vernietigd worden en lopende projecten lopen vertraging op. Vlaams Parlementslid Lydia Peeters (Anders.) vraagt minister van Omgeving Jo Brouns dringend om duidelijkheid. “Vorig jaar waarschuwden we al voor de juridische impasse bij gemeentelijke bouwprojecten. Nu komen ook de projecten van woonmaatschappijen in gevaar. Hoeveel projecten moeten nog vastlopen voor er een sluitende oplossing komt?”
Waar komt het probleem vandaan?
Europese regels willen vermijden dat een overheid haar eigen project beoordeelt. Is een overheid zelf initiatiefnemer, dan moet iemand anders de milieueffecten onafhankelijk beoordelen.
In mei 2025 bevestigde het Europees Hof van Justitie dat dit ook geldt voor de project-MER-screening. Dat is de toets of een project een volledig milieueffectrapport nodig heeft. In september 2025 vernietigde het Grondwettelijk Hof een Vlaams nooddecreet waarmee gemeenten zulke projecten toch zelf konden vergunnen. Daardoor kwamen veel lokale projecten in onzekerheid, zoals scholen, sporthallen, zwembaden, rioleringsprojecten en wegenwerken. Minister Brouns schatte toen dat zo’n 300 gemeentelijke dossiers getroffen konden zijn.
In november 2025 keurde het Vlaams Parlement een nieuw decreet goed. Sindsdien gaan gemeentelijke dossiers met een milieueffectrapport of een project-MER-screening in eerste aanleg naar de deputatie.
Nu ook sociale woningen
Het arrest van 1 oktober 2026 gaat nog een stap verder. Ook als een woonmaatschappij zelf de vergunning aanvraagt, kan de gemeente als mede-initiatiefnemer gelden. Dat geldt zelfs als ze minder dan de helft van de aandelen of bestuurszetels heeft. De Raad wijst daarvoor op de Vlaamse Codex Wonen, die gemeenten verantwoordelijk maakt voor het lokale woonbeleid en het bindend sociaal objectief. Het schepencollege mocht de vergunning dus niet afleveren, en de deputatie in beroep evenmin. De vergunning werd opgeheven.
Dat gaat verder dan wat bij de goedkeuring van het decreet van november 2025 de bedoeling was. Toen werd gesteld dat geval per geval moet worden bekeken of een gemeente als medeaanvrager geldt. De ruime lezing van de Raad dreigt nagenoeg elk dossier met een gemeentelijke link naar de provincie te sturen. Dan rijst ook de vraag wat dit betekent voor intercommunales, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden of verenigingen die gemeentelijke subsidies krijgen.
Ook riolering en wegenis getroffen
Dat het probleem breed is, blijkt uit een ander arrest van de Raad, van 30 juli 2026. Een stad en een nutsmaatschappij vroegen samen een vergunning aan om wegenis en riolering heraan te leggen. Omdat het project screeningsplichtig was, mocht het schepencollege niet zelf beslissen. De deputatie had dat moeten doen. Eerder, op 18 juni 2026, oordeelde de Raad al op dezelfde manier.
Opvallend is dat de Raad het probleem zelf aankaartte, terwijl geen enkele partij het had opgeworpen. Elke vergunning voor zo’n project is dus kwetsbaar, ook als niemand er bezwaar tegen maakt.
Rechtszekerheid is geen luxe
Volgens Peeters kan deze rechtspraak zwaar doorwegen op de sociale woningbouw. Woonmaatschappijen moeten meer sociale woningen bouwen en gemeenten moeten hun bindend sociaal objectief halen. Tegelijk dreigen de vergunningen voor diezelfde projecten vast te lopen.
“Wie investeert in sociale woningbouw, moet erop kunnen vertrouwen dat een vergunning standhoudt. Uiteindelijk dragen de gezinnen op de wachtlijst de gevolgen.”
Peeters deed al een voorstel
In oktober 2025 trok Peeters al aan de alarmbel na de uitspraak van het Grondwettelijk Hof. Een maand later diende ze een voorstel van decreet in. Daarin doet de provincie de project-MER-screening, maar beoordelen de lokale besturen zelf de vergunning. Zo blijft de screening onafhankelijk, zonder dat de hele vergunningsprocedure naar de provincie moet verhuizen.
Het Vlaams Parlement koos toen voor een decreet dat de volledige dossiers naar de deputatie verschuift. De nieuwe rechtspraak toont dat de onzekerheid daarmee niet van de baan is. Bovendien kan het aantal dossiers en dus de dossierlast bij de provincies nog fors stijgen.
Wat wil Peeters weten?
Peeters vraagt minister Brouns hoe hij de rechtszekerheid wil herstellen voor verleende vergunningen en lopende aanvragen. “We kunnen niet blijven aanvaarden dat bouwprojecten vastlopen door onduidelijke regels. De Vlaamse Regering moet dringend zorgen voor een sluitend en werkbaar kader”, zegt Peeters. Ze stelt minister Brouns hierover een vraag om uitleg in de commissie Leefmilieu en Omgeving.
Zie ook reportage TVL: Dilsen-Stokkem: vergunningen sociale woningen onder druk | TVL
Zie ook het debat in het Vlaams parlement: Verslag plenaire vergadering dinsdag 10 november 2026, 14 uur | Vlaams Parlement
Lees ook eerder nieuwsbericht: Open Vld heeft voorstel om blokkering lokale bouwdossiers van scholen, sporthallen en zwembaden te doorbreken. - Lydia Peeters
Delen op