De Vlaamse regering blijft vasthouden aan theoretische watertoetskaarten die in de praktijk bouwgronden blokkeren en eigenaars in onzekerheid storten. Dit probleem stelt zich vooral bij de pluviale watertoetskaart of regenkaart. "Hoewel die regenkaarten officieel louter informatief zijn, leiden ze steeds vaker tot ongunstige adviezen, beroepen en geweigerde vergunningen. Dit terwijl grondeigenaars vaak zelfs niet op de hoogte zijn van deze kaarten. Kaarten mogen waarschuwen, maar niet verlammen maar dat is niet wat vandaag gebeurt", aldus Vlaams parlementslid Lydia Peeters (Anders.). Daarom diende ze een voorstel in om de toepassing van de regenkaart grondig te hervormen en de rechtszekerheid van eigenaars te herstellen. Het voorstel werd gisteren ook besproken met experts in het Vlaams Parlement.
Wie vandaag een bouwgrond bezit, gaat ervan uit dat hij die ook effectief kan benutten. Dat is voor veel Vlamingen een logische verwachting, vaak gebaseerd op duidelijke verkavelingsvoorschriften en eerdere vergunningen in de omgeving. Toch botsen steeds meer eigenaars bij een vergunningsaanvraag op een onzichtbare muur: een watertoetskaart die hun perceel plots als risicovol aanduidt omwille van potentiële overstromingen. Deze kaarten kunnen vandaag gevolgen hebben voor meer dan 515.000 ha of 1 miljoen kavels.
Vooral de regenkaart, die de overstromingsrisico’s als gevolg van regenval toont, is een probleem. Deze is gebaseerd op digitale hoogtemodellen en theoretische simulaties van waterafstroming. Ze houden onvoldoende rekening met de concrete situatie op het terrein. Een blauwe inkleuring op een kaart volstaat vandaag vaak om een bouwgrond in de praktijk te hypothekeren. Officieel zijn de pluviale kaarten “ondersteunend en informatief”. In werkelijkheid blijken ze een doorslaggevend gewicht te krijgen in adviezen. In een aanzienlijk deel van de dossiers leidt dat tot een ongunstig advies, wat de facto neerkomt op een weigering van de vergunning. Voor eigenaars betekent dit waardeverlies, onzekerheid en soms een de facto onteigening.
De Vlaamse regering doet alsof dit geen probleem is, omdat de kaarten zogezegd geen juridische gevolgen hebben. Maar wie pas bij een vergunningsaanvraag ontdekt dat zijn perceel donkerblauw kleurt op een kaart, is te laat. Zonder inspraak, zonder voorafgaande kennis en zonder realistische toetsing op het terrein wordt eigendom zo stukje bij beetje uitgehold.
Dat is voor Anders. onaanvaardbaar. In plaats van mensen de ruimte te geven om iets op te bouwen, creëert de overheid een kluwen van regels en kaarten die initiatief afremmen en eigenaars murw slaan. Dat past in een bredere trend van regeldrift waarbij Vlaamse administraties regels en kaarten volgen in plaats van gezond verstand en lokale kennis.
Conceptnota bijsturing toepassing watertoets
Met een conceptnota wil Lydia Peeters de toepassing van de watertoets op het vlak van de regenkaart fundamenteel bijsturen. De kaarten mogen in haar voorstel nooit automatisch leiden tot ongunstige adviezen, beslissingen moeten degelijk gemotiveerd worden en vergunningverlenende overheden moeten ruimte behouden om rekening te houden met de lokale context. Daarnaast pleit Peeters voor transparantie, inspraak en duidelijke communicatie naar eigenaars toe zodat zij weten welke informatie en kaarten voor vergunningverlening gebruikt worden. Want nu ontbreekt een actieve kennisgeving aan eigenaars.
Lydia Peeters: “Wat vandaag gebeurt, is dat een theoretische kaart meer weegt dan de realiteit op het terrein. Administratieve kafka en stiekeme onteigening. Eigenaars worden geconfronteerd met regels waar ze nooit inspraak in hadden en die hun grond in één pennentrek waardeloos kunnen maken. Wij willen een overheid die faciliteert in plaats van blokkeert: kaarten mogen waarschuwen en ondersteunen, maar nooit blind beslissen over de eigendom van mensen.”
Herbekijk de hoorzitting die naar aanleiding van de conceptnota werd georganiseerd via: Commissie voor Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening donderdag 29 januari 2026, 13.30 uur | Vlaams Parlement
De conceptnota kan je downloaden via: Conceptnota voor nieuwe regelgeving 533 (2025-2026) nr.1 | Vlaams Parlement
Delen op
