De nieuwe digitale atlas van onbevaarbare waterlopen en publieke grachten moet rechtszekerheid bieden, maar de Vlaamse Regering heeft geen impactanalyse uitgevoerd naar de gevolgen ervan voor eigenaars, landbouwers en lokale besturen. Dat blijkt uit een schriftelijke vraag (dd. 17 juni jl.) van Vlaams Parlementslid Lydia Peeters (Anders.). Nochtans werden na het openbaar onderzoek 195 aanpassingen aan de ontwerpatlas doorgevoerd en vernietigde de Raad van State de eerdere vaststelling ervan. “Een digitale atlas kan voor duidelijkheid zorgen, maar dan moet voor elke eigenaar glashelder zijn welke juridische gevolgen een lijn op zo’n kaart heeft. Net daar wringt vandaag het schoentje. De overheid gebruikt steeds meer varianten van kaarten, terwijl het voor burgers lang niet altijd duidelijk is welke kaart bindend is en welke gevolgen eraan verbonden zijn,” zegt Lydia Peeters.
De digitale atlas vervangt de historische analoge atlassen en heeft tot doel de ligging van onbevaarbare waterlopen en publieke grachten digitaal vast te leggen. De atlas zal onder meer worden gebruikt bij het verlenen van omgevingsvergunningen of machtigingen voor werken aan een waterloop of gracht en wordt de officiële juridische referentie voor de ligging van gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten.
Peeters waarschuwt al langer voor de wildgroei aan kaarten binnen het omgevingsbeleid. In maart 2025 trok ze nog aan de alarmbel over de grachtenkaart, die fouten bevatte en zonder openbaar onderzoek door de administratie was opgesteld.
Dat nauwkeurigheid essentieel is, blijkt uit het openbaar openbaar over de digitale atlas. Er werden 769 opmerkingen ingediend, waarvan er 209 verwezen naar publieke grachten. Uiteindelijk werden 195 bezwaren of opmerkingen geheel of gedeeltelijk gevolgd en werd de ontwerpatlas aangepast. De opmerkingen gingen onder meer over fouten of onnauwkeurigheden in de ligging van waterlopen, ontbrekende publieke grachten en discussies over het publieke of private karakter ervan.
Ook juridisch liep het eerder mis. De Raad van State vernietigde op 20 januari 2026 de eerdere ministeriële vaststelling van de digitale atlas omdat niet de minister, maar de Vlaamse Regering bevoegd was om die vast te stellen. De procedure wordt daarom aangepast. Volgens de minister creëert de atlas zelf geen nieuwe rechten of plichten, maar maakt hij de bestaande juridische toestand digitaal raadpleegbaar. Wijzigingen die gevolgen hebben voor het eigendomsrecht moeten via afzonderlijke procedures verlopen.
Toch liet de Vlaamse Regering geen impactanalyse uitvoeren naar de gevolgen van de atlas voor eigenaars, landbouwers en lokale besturen. Minister Brouns vindt zo’n onderzoek niet nodig en is ook niet van plan er alsnog een uit te voeren. De atlas omvat nochtans bijna 15.000 kilometer onbevaarbare waterlopen en ruim 4.400 kilometer publieke grachten. Aan het statuut van een publieke gracht kunnen onder meer erfdienstbaarheden verbonden zijn, zoals een recht van doorgang binnen een zone van maximaal vijf meter.
“Digitalisering moet voor duidelijkheid zorgen, niet voor een kaartenchaos waarin niemand nog weet welke lijn telt. Wie een overheidskaart raadpleegt, moet meteen weten: is dit bindend of louter informatief, wat betekent dit voor mijn eigendom en hoe kan ik een fout rechtzetten? Eigendomsrecht en rechtszekerheid zijn geen details. Wat bindend is, moet helder en democratisch beslist zijn. En wat louter informatief is, mag niet via de achterdeur toch bepalen wat iemand met zijn grond, woning of bedrijf kan doen. Minder kaarten(chaos), minder grijze zones en vooral meer rechtszekerheid,” besluit Peeters.
Zie hier voor meer info over de digitale atlas.
Delen op
